Ein römischer landtstreicher theilet allhie ablas aus, für die größten schelm- und bubenstuck (Enoch Widman)

Aus Brevitas Wiki
Version vom 21. August 2026, 06:54 Uhr von Silvan Wagner (Diskussion | Beiträge) (Text)
(Unterschied) ← Nächstältere Version | Aktuelle Version (Unterschied) | Nächstjüngere Version → (Unterschied)
Zur Navigation springen Zur Suche springen

Ein römischer landtstreicher theilet allhie ablas aus, für die größten schelm- und bubenstuck

AutorIn Enoch Widman
Entstehungszeit 1596
Entstehungsort Hof
AuftraggeberIn
Überlieferung Vgl. Chronik der Stadt Hof (Enoch Widman)
Ausgaben Vgl. Chronik der Stadt Hof (Enoch Widman)
Übersetzungen
Forschung

Text

[1] Anno 1516, im februario, ist ein römischer landfahrer, Franciscus Tripontinus genant, so fast ein jar lang in Deudschlandt umbgezogen, allhie zum Hof ankommen und hat reichen ablas vor alle sund, schandt und schelmstuck, wie dieselben irgend mögen namen haben, alß brennen, rauben, morden, todschlagen, blutschand treiben, Unterdrückung armer waisen, Unterlassung des gottesdinsts, wuchern, auch errettung vom fegfeur etc. allen denen, so stattliche almosen gegeben haben zu Unterhaltung eines hospitals in Welschlandt, in Saxia de Urbe, darinnen arme leut und der geistlichen weggelegte huren- und fundtelkinder erzogen werden solten (wie dann dieser hudler den leuten hivon zeddel ohne scheu ubergeben) mitgetheilet. Damit also Deudschlandt der welschen hurerei mit seinem gelt mußte forthelffen und derselben hurenkinder aufferzihen, alß were es ein sonderliches Gott wolgefelliges werck, damit der himel kondte verdinet und der hellen pein vermeidet werden. Hiraus erscheinet nun klerlich, ob doctor Luther einen unzeitigen eiffer, da er durch Gottes eingebung sich vom babsthumb gewandt und solche unverschembte buben (wie monch Tetzel in der Marek auch war) die nicht allein Deudschlandt schendlich umb das gelt brachten, sondern auch mit solchen brieffen zu allerlei greulichen sunden und schanden, die Gott in seinem gesetz verboten, ursach gaben, mit seinen schrifften angegriffen hat. Deß landstreichers erbare brieff aber waren folgendes inhalts:

Pro defunctis[2]

Ad laudem et gloriam omnipotentis dei patris et filii et spiritus sancti amen. Ad sustentationem hospitalis sancti spiritus in Saxia de Urbe 1379 pauperum, infirmorum et proiectorum infantium in eo existentium, requiem animarum fidelium in sancto purgatorio purgantium, ut dei misericordia et summi Romani pontificis potestate a poenis purgatorii totaliter [S. 285] liberentur, sanctissimus in Christo pater et dominus noster, dominus Nicolaus divina providentia papa quintus post concessionem pro vivis plenariam concessit indulgentiam animabus defunctorum, pro quibus daretur eleemosyna secundum arbitrium commissariorum in haec verba videlicet: Quod si forte aliquis eorum praedictam quantitatem hospitali contulerit pro animabus patris et matris seu aliorum defunctorum, qui in sinceritate fidei unitate sanctae Romanae ecclesiae oboedientia nostra et successorum nostrorum Romanorum pontificum contrillone et confessione integra (si tempus affuit et possibilitas confitendi) ab hac vita migraverint: Nos omnibus huius modi in Christo decedentibus de misericordia dei confidentes, de qua magis ac magis confidimus in caelis, quam nos ipsius auctoritate relaxamus in terris, omnem poenam, quam post lucem huius seculi pro purgandis peccatis pari merentur, auctoritate praedicta misericorditer in domino relaxamus pariter et dimittimus. Quod sanctissimus in Christo pater et dominus noster dominus Leo divina providentia papa decimus confirmavit et approbavit. Et quia Johannes Burger dedit eleemosynam designatam in bullis pro animabus Cunradi Burger et Margaretae uxoris Cunradi etc. merito tales animae per modum suffragii plenariam consequuntur indulgentiam et omnimodam peccatorum remissionem, iuxta tenorem literarum apostolicarum. Datum Curiae Regniz die 27. mensis februarii anno 1516.

Pro vivis

In nomine sanctae et individuae trinitatis patris et filii et spiritus sancti amen. Istae sunt facultates concessae hospitali sancti spiritus in Sacia de Urbe ac benefactoribus et confratribus eiusdem hospitalis. In primis Honorius papa quartus concedit magistro et fratribus ac procuratoribus, quod possint componere et absovere de usuris, rapinis, incandiis praeter ecclesiarum incendia et aliis rebus male et illicite acquisitis, si non inveniatur verus dominus. Item commutare omnia vota Hierosolymitano duntaxat excepto et absolvere de horis canonicis a clericis intermissis. Item Bonifacius concedit absolutionem usurarum, homicidiorum et oppressionem parvulorum et incestuosorum et aliorum praemissorum sicut Honorius. Item concedit benefactoribus remissionem septimae partis iniunctae poenitentiae ac benefactores et confratres facit participes indulgentiarum, stationum urbis et dedicationis sanctae Romanae ecclesiae et vult eos participare cum peregrinantibus seu proficiscentibus ad terram sanctam. Et concedit porrigentibus eleemosynam plenariam absolutionem in mortis [S. 286] articulo. Item Urbanus papa quintus concedit benefactoribus et confratribus autoritatem eligendi confessorem, qui eos semel in vita et in mortis articulo plenarie absolvat ab omnibus casibus, etiam sedi apostolicae reservatis. Item excommunicat sententia maioris excommunicationis omnes impedientes et perturbantes hoc salutare negocium; absolutionem sibi vel successoribus reservandi. Item Sixtus papa quartus concedit, quod singuli utriusque sexus fideles tarn ecclesiastici quam seculares, qui in libro confraternitatis descripti fuerint, secularem vel irregulärem presbyterum in suum possint eligere confessorem, qui eligentium confessione diligenter audita eis semel, vita comite ab omnibus et singulis criminibus et peccatis nec non excommunicationis sententiis et censuris ecclesiasticis etiam occasione simoniae super ordinibus vel beneficiis assequendis con- tractae et aliis casibus specialiter vel generaliter Romano pontifici et sedi apostolicae quovis modo reservatis et propter quae ipsa sedes merito esset consulenda, praeterquam haeresis, rebellionis aut conspirationis in personam vel statum Romani pontificis seu sedis apostolicae et ofFensae personalis in sanctae Romanae ecclesiae cardinalem, patriarcham, archiepiscopum et episcopum ac presbytericidii ecclesiae cardinalem patriarcham, archiepsicopum et epistopum ac presbyteri citii et in mortis etiam articulo plenariam omnium peccatorum etiam exceptorum huiusmodi remissionem impendere possit. Ita quod si tune non obierint, illam reiterare possit idem vel alius confessor sic electus. In aliis vero casibus totiens, quotiens opportunum fuerit. Item clerici descripti confratres possunt absolvi et dispensari in foro conscientiae a confessore per eos eligendo a quacunque irregularitate, bigamiae et homicidii voluntarii duntaxat exceptis. Item praefati confratres annuatim per totam octavam pentecostes possunt eligere confessorem, qui eos plenarie absolvat ab omnibus casibus etiam sedi apostolicae reservatis praeterquam a superioribus exceptis. Item praefati confratres in descriptione confraternitatis seu receptione habent benedictionem papalem. Et decedentes tempore interdicti etiam a sede apostolica impositi ecclesiaticae sepulturae tradantur, sine funeris pompa, dummodo causam non dederint interdicto. Item dicti confratres participant annuatim in triginta duabus milibus missarum et totidem psalteriorum ac in omnibus bonis, quae fiunt et fient in toto ordine tarn in vita quam post mortem in perpetuum. Item Leo papa decimus supra scripta omnia et singula confirmat, approbat, extendit et de novo concedit, prout latius continetur in literis suis et singulorum Romanorum pontificum.

Universis et singulis venerabilibus presbyteris et cuiuscunque ordinis regularibus nos Franciscus Tripontinus utriusque iuris doctor, sacri et apostolici hospitalis sancti spiritus in Saxia de Urbe auctoritate apostolica ad [S. 287] partes Alamaniae commissarius notum facimus, qualiter die infra scripta dilecti nobis in Christo Iohannes Burger cum uxore Catharina, Matthaeo et Johanne filiis devotione moti intraverunt in sanctam praefati hospitalis confraternitatem et in libro ad hoc deputato descripti sunt et merito consequuntur omnes gratiae facultates plenariasque peccatorum remissiones per summos Romanos pontifices confratribus concessas. Et nos autoritate nobis concessa facimus eos participes et consortes in omnibus missis, matutinis, ieiuniis, disciplinis, officiis eleemosynis et aliis quibuscunque bonis, quae fiunt et fient in toto ordine tarn in vita quam post mortem. In quorum fidem praesentes fieri fecimus sigillo, quo in talibus utimur mu- nitas. Datum Curiae Regniz die 27. mensis februarii anno domini 1516.

Forma absolutionis

Misereatur tui etc. dominus noster Jesus Christus per merita suae sanctis- simae passionis, dignetur te absolvere. Et ego autoritate ipsius et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius et domini nostri papae mihi in hac parte commissa et tibi concessa absolvo te ab omni vinculo excommunicationis maioris et minoris, suspensionis et interdicti, si quam incurristi, et restituo te sanctis sacramentis ecclesiae et unitati fidelium. Absolvo te etiam plenarie ab omnibus peccatis tuis confessis, contritis et oblitis et a casibus etiam sedi apostolicae reservatis, in quantum claves sanctae matris ecclesiae se extendunt, tibi concessum et mihi commissum est, et restituo te illi innocentiae et puritati, in qua eras, quando sacrum baptisma recepisti, remittoque tibi omnes poenas in purgatorio debitas, claudo tibi portas inferni et ianuas aperio paradisi; bona per te facta et fienda sint in augmentum tuae salutis et gratiae divinae!

Et si sacerdos aut clericus fuerit, dicatur: absolvo te etiam eadem autoritate ab officio et horis canonicis per te praetermissis et a labe simoniae scu irregularitatis, si quam incurristi. Infirmo autem dicatur: Et si de hac infirmitate non morieris, etiam absolutio sit tibi salva pro ultimo vitae tuae spiritu: In nomine patris et filii et spiritus sancti. Amen.

Johannes de Roma, de mandato D. F. commissarii. Conradus Molitoris sacell.ipse scripsit

Dieses sindt nun die schönen brieff, die man teuer bezalen müssen und darinnen alle sundt, wie dieselben heisen mögen, sind vergeben worden: da ist rauben, morden und brennen etc. iderman vergönnet, vergeben und vergessen, wofern es nur den römischen stul und dessen glider nicht betroffen hat, dieselben allein sindt hirinnen nicht anzugreiffen, die ordentliche obrigkeit aber, alß keiser Maximilianus, der teure heldt, item andere fursten und herren und fromme Christen, die musten vogelfrei sein, und war in solchen briffen unverboten mit brennen und todschlagen sie an[S. 288]zutasten, und kondte hirinnen juncker babst wol durch die finger sehen, theilete auch reichen ablaß mit für obgenante sundt, schandt und laster, damit die schelmzunfft gestercket wurde, doch, wie gemelt, wolt er allein und seine liebe getreue hirinnen gesichert und unverletzt sein, fragte nach andern glidern Christi nicht viel. Und das heisset nun die Christenheit erbauet.

Anmerkungen

  1. Zitiert nach Rösler, Maria (Hg.): Enoch Widman, S. 284-288. Marginalie: "Ein römischer landtstreicher theilet allhie ablas aus, für die größten schelm- und bubenstuck".
  2. Marginalie: "Gotteslesterliche ablasbrieff".